{"id":632,"date":"2011-07-22T11:08:41","date_gmt":"2011-07-22T09:08:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/?p=632"},"modified":"2013-12-18T12:13:50","modified_gmt":"2013-12-18T11:13:50","slug":"vier-seiten-der-kommunikation","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation","title":{"rendered":"Vier Seiten der Kommunikation"},"content":{"rendered":"<p>Sie k\u00f6nnen sich diesen Artikel zum Nachlesen und Weiterverarbeiten auch als PDF herunterladen:<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a title=\"Prof. Dr. Simon Hahnzog - Vier Seiten der Kommunikation\" href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/hahnzog-organisationsberatung_Nachrichtenquadrat_10-13.pdf\" target=\"_blank\">Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden der Gespr\u00e4chsf\u00fchrung: Vier Seiten der Kommunikation<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a title=\"Lexikon\" href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/lexikon\">Zur\u00fcck zur \u00dcbersicht<\/a> oder Artikel online lesen:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h3>Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden der Gespr\u00e4chsf\u00fchrung:<\/h3>\n<h1>Die vier Seiten einer Nachricht<\/h1>\n<p>Friedemann Schulz von Thun erweitere Watzlawicks zweites Axiom um zwei Aspekte:<\/p>\n<p align=\"center\">\u00a0<a href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-633\" title=\"hahnzog_Organisationsberatung_Vier Seiten der Kommunikation-1\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\" width=\"462\" height=\"434\" srcset=\"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg 462w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1-106x100.jpg 106w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1-319x300.jpg 319w\" sizes=\"auto, (max-width: 462px) 100vw, 462px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Jede Kommunikation umfasst demnach immer diese \u201evier Seiten einer Botschaft\u201c. Jede Seite ist den anderen gegen\u00fcber gleichwertig. Verwirrung und Differenzen zwischen den Gespr\u00e4chspartnern sind leicht m\u00f6glich, wenn jeder nur auf einzelne Aspekte, bzw. beim Empfang auf eine andere Seite als vom Sender beabsichtigt, eingeht.<\/p>\n<p><strong>Wichtig: <\/strong><br \/>\nDiese \u201evier Seiten einer Botschaft\u201c sind nicht nur Bestandteil der Kodierung auf Seiten des Senders, sondern existieren auch genauso auf der Seite des Empf\u00e4ngers beim Dekodieren einer Botschaft. Bildlich ausgedr\u00fcckt spricht der Sender immer mit \u201evier M\u00fcndern\u201c und der Empf\u00e4nger h\u00f6rt immer mit \u201evier Ohren\u201c:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-634\" title=\"hahnzog_Organisationsberatung_Vier Seiten der Kommunikation-2\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-2.jpg\" width=\"406\" height=\"336\" srcset=\"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-2.jpg 406w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-2-120x100.jpg 120w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-2-362x300.jpg 362w\" sizes=\"auto, (max-width: 406px) 100vw, 406px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h4>1. Selbstoffenbarung\/Selbstkundgabe<\/h4>\n<p>\u201eWas sage ich mit meiner \u00c4u\u00dferung \u00fcber mich aus?! Bzw. Was sagt mir Deine \u00c4u\u00dferung \u00fcber Dich aus?\u201c<br \/>\n<strong>\u2192<\/strong>\u00a0Selbstoffenbarung kann hierbei sowohl eine gewollte Selbstdarstellung als auch eine ungewollte Selbstenth\u00fcllung sein. Die Sorge dar\u00fcber, wie der Sender in den Augen der anderen dasteht kostet den Sender h\u00e4ufig viel Energie (Selbstoffenbarungsangst).<\/p>\n<p>Um diese Angst und um das (vermeintlich) Unerw\u00fcnschte zu verdecken, werden verschiedene Techniken entwickelt:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Imponiertechniken<\/em>:<br \/>\nSich aufspielen, sich produzieren, angeben, sich selbst beweihr\u00e4uchern, \u201eRad schlagen wie ein Pfau\u201c, Eindruck schinden, schwer verst\u00e4ndliche Sprache verwenden, Wichtiges als Beil\u00e4ufiges abtun usw.<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li><em>Fassadentechniken<\/em>:<br \/>\nSchweigen, eine Rolle spielen oder Dinge sagen, die man nicht f\u00fchlt, sich ja nichts anmerken lassen, gute Miene zum b\u00f6sen Spiel machen.<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li><em>Techniken zur Selbstverkleinerung<\/em>:<br \/>\nSich selbst klein, schw\u00e4chlich, hilflos oder wertlos darstellen mit dem Ziel, dass einem widersprochen wird oder bestimmte Aufgaben abgenommen werden.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Auswirkungen einer \u00fcberm\u00e4\u00dfigen Selbstkundgabeangst:<\/p>\n<table style=\"border-color: #000000; border-width: 0px;\" border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0<strong>Ausdrucksebenen<\/strong><\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\"><strong>Merkmale von Selbstkundgabeangst<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Emotional<\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Reduzierte Emotionalit\u00e4t und Lebendigkeit (\u201enormgerecht\u201c\/grau)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0K\u00f6rperlich<\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Muskelverspannungen, flacher Atem, psychosomatisch bedingte Krankheiten<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Sprachlich<\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Die Person wirkt sachlich, unpers\u00f6nlich, abgehoben, abstrakt, mit eher eingeschr\u00e4nkter Mimik und Gestik, steril. Sie verwendet W\u00f6rter wie \u201eman\u201c, \u201ewir\u201c oder \u201ees\u201c statt \u201eich\u201c und Fragen zur Sicherung der \u201eOberhand\u201c. Eher \u201eDu-\u201c als \u201eIch-Botschaften\u201c<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Zwischenmenschlich<\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Isoliertheit<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Sachliche Ebene<\/td>\n<td style=\"border-color: #000000; border-style: solid; border-width: 1px;\">\u00a0Unteroptimaler Ertrag<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Entwicklungsziel:<br \/>\n\u00dcberbesorgtheit um die eigene Wirkung abbauen und vielmehr so geben, wie einem zu Mute ist. Hierzu muss man sich zun\u00e4chst allerdings sowohl selbst sp\u00fcren als auch soziale Situationen einsch\u00e4tzen k\u00f6nnen.<\/p>\n<p><strong>\u2192<\/strong> Wichtige Konstrukjte: Kongruenz, Selektive Authentizit\u00e4t, Stimmigkeit<\/p>\n<ul>\n<li><em>Kongruenz <\/em>(nach C.R. Rogers):<br \/>\n\u00dcbereinstimmung von innerem Erleben, Bewusstsein des inneren Erlebens und der tats\u00e4chlichen Mitteilung (auch Authentizit\u00e4t).<\/li>\n<li><em>Selektive Authentizit\u00e4t <\/em>(nach R. Cohn):<br \/>\n\u201eNicht alles was echt ist, will ich sagen, doch was ich sage soll echt sein.\u201c Kommunikation wird durch eine respektvolle Haltung dem anderen gegen\u00fcber begrenzt.<\/li>\n<li><em>Stimmigkeit <\/em>(nach F. Schulz von Thun):<br \/>\nGrenzen der Authentizit\u00e4t sind ein allgemeing\u00fcltiger Wertema\u00dfstab, der sich neben der \u00dcbereinstimmung von \u201einnerem zu Mute sein\u201c (Innerung) und \u201e\u00e4u\u00dferem Gebaren\u201c (\u00c4u\u00dferung) auch nach der \u00dcbereinstimmung mit den Anliegen der eigenen Existenz richtet.<\/li>\n<\/ul>\n<p><em><br clear=\"all\" \/> <\/em><\/p>\n<h4>2. Sachinhalt<\/h4>\n<p>Auch wenn es bei der \u00dcbermittlung von Botschaften nicht nur um die Sache, sondern auch immer um Gef\u00fchle, Erwartungen und Erfahrungen geht, so ist doch eine F\u00f6rderung von <strong>Verst\u00e4ndlichkeit<\/strong> ein elementarer Bestandteil von erfolgreicher Kommunikation.<\/p>\n<p>Verst\u00e4ndlichkeit gliedert sich in vier Aspekte:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Einfachheit<\/em><\/li>\n<li><em>Gliederung und Ordnung<\/em><\/li>\n<li><em>K\u00fcrze und Pr\u00e4gnanz<\/em><\/li>\n<li><em>Zus\u00e4tzliche Stimulanz<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>F\u00fcr die Erh\u00f6hung der Verst\u00e4ndlichkeit einer Botschaft ist dabei ein hoher Wert an Einfachheit und Gliederung sowie mittlere\/leicht positive Werte an K\u00fcrze\/Pr\u00e4gnanz und zus\u00e4tzlicher Stimulanz f\u00f6rderlich.<\/p>\n<p>Hierzu muss allerdings zun\u00e4chst auf den anderen Ebenen Klarheit herrschen, sonst hat die Sachlichkeit der Nachricht keine Chance auch das \u201erichtige Ohr\u201c zu treffen. Also dient (auf den ersten Blick paradoxerweise) Ruth Cohns Postulat \u201eSt\u00f6rungen haben Vorrang\u201c zun\u00e4chst, um die Basis einer sachlichen Information zu erm\u00f6glichen. Diese Strategie ist auf lange Sicht auch immer erfolgreicher als das so h\u00e4ufig genutzte \u201eDas geh\u00f6rt nicht hierher!\u201c mit dem nur auf den ersten Blick und vorl\u00e4ufig eine Verbesserung der Sachebene erreicht wird.<\/p>\n<p>F\u00fcr die Kommunikationspartner ist es daher von Vorteil, sich die \u201edrei Komponenten des Geschehens\u201c (Ruth Cohn) bewusst zu machen:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_TZI.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-635\" title=\"hahnzog_Organisationsberatung_TZI\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_TZI.jpg\" width=\"695\" height=\"452\" srcset=\"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_TZI.jpg 695w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_TZI-150x97.jpg 150w, https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_TZI-400x260.jpg 400w\" sizes=\"auto, (max-width: 695px) 100vw, 695px\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Hierbei bezeichnen die drei Komponenten:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Es<\/em>: Die Sache, das Thema, die gemeinsame Aufgabe<\/li>\n<li><em>Ich<\/em>: Der einzelne in der Gruppe, mit seinen Gef\u00fchlen, pers\u00f6nlichen M\u00f6glichkeiten und St\u00f6rungen<\/li>\n<li><em>Wir<\/em>: Die Gruppe mit ihrem Beziehungsnetz und ihren Interaktionen<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>Sp\u00e4ter erg\u00e4nzt: <em>Umfeld (Globe)<\/em>:<br \/>\nUmgebung jenseits der unmittelbaren Gruppenrealit\u00e4t, \u00a0 Rahmenbedingungen, Setting etc.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<h4>3. Beziehung<\/h4>\n<p>In einer Kommunikation sind auch immer folgende Fragen bzw. Aussagen auf der Meta-Ebene Bestandteil der Botschaften:<\/p>\n<ul>\n<li>\u201eWie redet der\/die eigentlich mit mir?\u201c (Respekt)<\/li>\n<li>\u201eWie stehen wir eigentlich zueinander?\u201c (Wir-Botschaft)<\/li>\n<li>\u201eSo einer bist Du also.\u201c (Du-Botschaft)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Die Sachebene einer Botschaft richtet sich vor allem an \u201eden Kopf\u201c des Empf\u00e4ngers \u2013 dahingegen richtet sich die Beziehungsebene \u201eans Herz\u201c des Gegen\u00fcbers.<\/p>\n<p>Der Beziehungsaspekt einer Botschaft kann in zwei Dimensionen strukturiert werden, die folgendes \u201eVerhaltenskreuz\u201c f\u00fcr die Beziehungsseite einer Botschaft ergeben:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_F%C3%BChrungsstile.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-636\" title=\"hahnzog_Organisationsberatung_F\u00fchrungsstile\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_F%C3%BChrungsstile.jpg\" width=\"653\" height=\"426\" \/><\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>F\u00fcr die Reaktionsm\u00f6glichkeit auf den Beziehungsteil einer Botschaft bestehen vier Auspr\u00e4gungen:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Akzeptieren<\/em><\/li>\n<li><em>Durchgehen lassen<\/em><\/li>\n<li><em>Zur\u00fcckweisen<\/em><\/li>\n<li><em>Ignorieren<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Dadurch entstehen in Anlehnung an Watzlawick 5. Axiom und Jay Haley drei Grundarten von Beziehung:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Symmetrische Beziehungen<\/em>: Beide Partner k\u00f6nnen das gleiche Verhalten zeigen.<\/li>\n<li><em>Komplement\u00e4re Beziehungen<\/em>: Beide Partner zeigen unterschiedliche Verhaltensweisen, diese erg\u00e4nzen sich aber (z.B. einer fragt \u2013 einer antwortet; einer lehrt \u2013 einer lernt)<\/li>\n<li><em>Metakomplement\u00e4re Beziehungen<\/em>: Wenn A seinen Kommunikationspartner B dazu bringt\/ihn dazu auffordert, ihn zu lenken, zu f\u00fchren oder gleichwertig zu sein.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><br clear=\"all\" \/> <\/strong><\/p>\n<h4>4. Appell<\/h4>\n<p>Bestandteil jeder Nachricht ist auch die Intention des Senders, beim Empf\u00e4nger eine Wirkung zu erzielen. Diese Appelle an den Kommunikationspartner finden allerdings mehr oder weniger offen statt:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Offener Appell<\/em>:<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Ist f\u00fcr eine erfolgreiche Kommunikation besonders gut geeignet, setzt allerdings folgende Gegebenheiten voraus<\/p>\n<blockquote>\n<ul>\n<li>Der Sender muss sich \u00fcber seine Bed\u00fcrfnisse im Klaren sein.<\/li>\n<li>Die \u00c4u\u00dferung von W\u00fcnschen ist nicht mit der Erwartung verbunden, dass diese auch umgesetzt werden.<\/li>\n<li>Der Empf\u00e4nger der Botschaft \u00fcbernimmt die volle Verantwortung, sich entsprechend dem Appell zu verhalten oder nicht (\u2192 vgl. <a title=\"Konstruktives Feedback\" href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/konstruktives-feedback\" target=\"_blank\">Feedback<\/a>).<\/li>\n<li>Offener Appell ist nicht gleichzusetzen mit Egoismus!<\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Allerdings gibt es auch zahlreiche Gr\u00fcnde, die gegen offene Appelle sprechen:<\/p>\n<blockquote>\n<ul>\n<li>Selbstoffenbarungsangst<\/li>\n<li>Angst vor Zur\u00fcckweisung<\/li>\n<li>Bef\u00fcrchtung, dass der Empf\u00e4nger nicht den Mut zum \u201eNein\u201c hat<\/li>\n<li>Die Irrationale Vorstellung, das Gegen\u00fcber k\u00f6nne die eigenen W\u00fcnsche \u201ean den Augen ablesen\u201c (vgl. R. Cohn)<\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li><em>Verdeckter (heimlicher) Appell<\/em>:<\/li>\n<\/ul>\n<p>Dazu z\u00e4hlen unter anderem taktische Schleichwege, Manipulationen oder unausgedr\u00fcckte W\u00fcnsche, die sich im Nachhinein nicht selten als Vorw\u00fcrfe oder Klagen \u00e4u\u00dfern. M\u00f6gliche Beispiele f\u00fcr verdeckte Appelle:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Angstzust\u00e4nde <\/em>die auf ein bestimmtes Ziel ausgerichtet sind<\/li>\n<li><em>Empfindlichkeiten<\/em>, die eigene Unzul\u00e4nglichkeiten ausdr\u00fccken<\/li>\n<li><em>\u201ekindliche Unarten\u201c<\/em><\/li>\n<li><em>\u201eHilflosigkeiten, Unf\u00e4higkeiten und Schw\u00e4chen\u201c<\/em><\/li>\n<li><em>\u201eFishing for compliments\u201c<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li><em>Paradoxer Appell<\/em>:<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">Einige Appelle sind f\u00fcr den Empf\u00e4nger \u00e4u\u00dferst schwer zu entschl\u00fcsseln. Wenn diese das Gegenteil dessen ausdr\u00fccken, was eigentlich das erstrebte Ziel ist:<\/p>\n<blockquote>\n<ul>\n<li>\u201eAnbefehlen des Gegenteils\u201c (z.B. \u201eSei spontan\u201c-Paradoxon)<\/li>\n<li>L\u00f6sungen zweiter Ordnung (z.B. Prohibition, Verbote an Jugendliche)<\/li>\n<li>Symptomverschreibungen<\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Immer bleibt <strong>zu beachten<\/strong>:<\/p>\n<p align=\"center\">\u201eMit jedem Appell betrittst Du ein K\u00f6nigreich \u2013<\/p>\n<p align=\"center\">n\u00e4mlich das Reich der Freiheit und Selbstinitiative des anderen.\u201c (Schulz von Thun 1981)<\/p>\n<h4><\/h4>\n<h4>Literatur<\/h4>\n<div>\n<div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Cohn, R. (2009). Von der Psychoanalyse zur themenzentrierten Interaktion. Stuttgart: Klett-Cotta.<\/p>\n<p>Schulz von Thun, F. (2004). <em>Miteinander Reden \u2013 St\u00f6rungen und Kl\u00e4rungen<\/em>. Hamburg: Rohwolt.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"#top\" rel=\"nofollow\">Nach oben<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a title=\"Lexikon\" href=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/lexikon\">Zur\u00fcck zur \u00dcbersicht<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sie k\u00f6nnen sich diesen Artikel zum Nachlesen und Weiterverarbeiten auch als PDF herunterladen: Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden der Gespr\u00e4chsf\u00fchrung: Vier Seiten der Kommunikation &nbsp; Zur\u00fcck zur \u00dcbersicht oder Artikel online lesen: &nbsp; Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[49,83,27,50],"class_list":["post-632","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lexikon","tag-kommunikation","tag-schulz-von-thun","tag-systemische-beratung","tag-systemtheorie"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sie k\u00f6nnen sich diesen Artikel zum Nachlesen und Weiterverarbeiten auch als PDF herunterladen: Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden der Gespr\u00e4chsf\u00fchrung: Vier Seiten der Kommunikation &nbsp; Zur\u00fcck zur \u00dcbersicht oder Artikel online lesen: &nbsp; Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"hahnzog - organisationsberatung\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-07-22T09:08:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2013-12-18T11:13:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"hahnzog_admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Verfasst von\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"hahnzog_admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation\"},\"author\":{\"name\":\"hahnzog_admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7db4c6f2973b01e5a1fe2f77c3b6fe2c\"},\"headline\":\"Vier Seiten der Kommunikation\",\"datePublished\":\"2011-07-22T09:08:41+00:00\",\"dateModified\":\"2013-12-18T11:13:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation\"},\"wordCount\":1274,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2011\\\/07\\\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\",\"keywords\":[\"Kommunikation\",\"Schulz von Thun\",\"Systemische Beratung\",\"Systemtheorie\"],\"articleSection\":[\"Lexikon\"],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation\",\"name\":\"Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2011\\\/07\\\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\",\"datePublished\":\"2011-07-22T09:08:41+00:00\",\"dateModified\":\"2013-12-18T11:13:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2011\\\/07\\\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2011\\\/07\\\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/vier-seiten-der-kommunikation#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Startseite\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Vier Seiten der Kommunikation\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/\",\"name\":\"hahnzog - organisationsberatung\",\"description\":\"Gesunde Unternehmen gestalten\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#organization\",\"name\":\"hahnzog Organisationsberatung\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/07\\\/Logo_Hahnzog.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2017\\\/07\\\/Logo_Hahnzog.png\",\"width\":286,\"height\":98,\"caption\":\"hahnzog Organisationsberatung\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.hahnzog.de\\\/organisationsberatung\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7db4c6f2973b01e5a1fe2f77c3b6fe2c\",\"name\":\"hahnzog_admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"hahnzog_admin\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung","og_description":"Sie k\u00f6nnen sich diesen Artikel zum Nachlesen und Weiterverarbeiten auch als PDF herunterladen: Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden der Gespr\u00e4chsf\u00fchrung: Vier Seiten der Kommunikation &nbsp; Zur\u00fcck zur \u00dcbersicht oder Artikel online lesen: &nbsp; Prof. Dr. Simon Hahnzog &#8211; Methoden","og_url":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation","og_site_name":"hahnzog - organisationsberatung","article_published_time":"2011-07-22T09:08:41+00:00","article_modified_time":"2013-12-18T11:13:50+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"hahnzog_admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Verfasst von":"hahnzog_admin","Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"6\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation"},"author":{"name":"hahnzog_admin","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#\/schema\/person\/7db4c6f2973b01e5a1fe2f77c3b6fe2c"},"headline":"Vier Seiten der Kommunikation","datePublished":"2011-07-22T09:08:41+00:00","dateModified":"2013-12-18T11:13:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation"},"wordCount":1274,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg","keywords":["Kommunikation","Schulz von Thun","Systemische Beratung","Systemtheorie"],"articleSection":["Lexikon"],"inLanguage":"de"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation","url":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation","name":"Vier Seiten der Kommunikation - hahnzog - organisationsberatung","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg","datePublished":"2011-07-22T09:08:41+00:00","dateModified":"2013-12-18T11:13:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#primaryimage","url":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2011\/07\/hahnzog_Organisationsberatung_Vier-Seiten-der-Kommunikation-1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/vier-seiten-der-kommunikation#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Startseite","item":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Vier Seiten der Kommunikation"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#website","url":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/","name":"hahnzog - organisationsberatung","description":"Gesunde Unternehmen gestalten","publisher":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#organization","name":"hahnzog Organisationsberatung","url":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/Logo_Hahnzog.png","contentUrl":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-content\/uploads\/2017\/07\/Logo_Hahnzog.png","width":286,"height":98,"caption":"hahnzog Organisationsberatung"},"image":{"@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/#\/schema\/person\/7db4c6f2973b01e5a1fe2f77c3b6fe2c","name":"hahnzog_admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7153dc94e443f4e23082457f134b3b729ebad029aee7538cd1c476bc0d1b93e5?s=96&d=mm&r=g","caption":"hahnzog_admin"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=632"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1591,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632\/revisions\/1591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hahnzog.de\/organisationsberatung\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}